Արագածոտնի թեմի Թալին քաղաքում ծառայող Արժանապատիվ Տեր Թադե քահանա Թախմազյանը վերջերս հրապարակավ հանդես եկավ հայտարարությամբ, որով միացավ Հովհաննավանքի հոգևոր հովիվ Արժանապատիվ Տեր Արամի դիրքորոշմանը։ Այս դիրքորոշումը ոչ թե ուղղված է Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ, ինչպես փորձում են ձևակերպել որոշ լրատվամիջոցներ, այլ առերեսում է Հայ Եկեղեցու ներկայիս ղեկավարության տարիներ շարունակ կուտակված սխալներին՝ անտարբերությանը, անգրագիտությանը, քմահաճությանը, կամայականությանը և մասամբ սոցին։ Դրանք խնդիրներ են, որոնց մասին հասարակությունը վաղուց գիտեր, բայց որոնց շուրջ կա՛մ լռում էր, կա՛մ՝ ամեն առիթի ժամանակ ծածուկ՝ շշուկով, քննարկվում էր պատերի տակ։

Այս համարձակ հայտարարությունից անմիջապես հետո Aysor.am-ը շտապեց քաղել Տեր Թադեի Facebook-յան նախորդ գրառումները՝ կարծես, փորձելով նրան ներկայացնել իբրև «կեղծավոր»։

Իր Facebook-յան նախորդ հրապարակային գրառումներում Տեր Թադեն որդիական խոնարհությամբ, մասնավորապես, շնորհակալություն էր հայտնել Կաթողիկոսին, նրա քրոջ որդի՝ Արագածոտնի թեմի առաջնորդին, ինչպես նաև ԱՄՆ Արևմտյան թեմի առաջնորդ Հովնան արքեպիսկոպոս Տերտերյանին՝ իրեն ընձեռված նահանգներ այցելության և հովվական փորձառություն ձեռք բերելու հնարավորության համար։ Սակայն այստեղ հոդվածագրի թյուրիմացությունը (կամ դիտավորյալ մանիպուլյացիան) բացարձակ ակնհայտ է։

Տարբերել Հայ Առաքելական Եկեղեցին ու եկեղեցականին՝ սա ամենահիմնական ճշմարտությունն է։ Երբ Տեր Արամը կամ Տեր Թադեն (կամ ապագայում այլ գործող հեգևորականներ) խոսում են ճշմարտության մասին, նրանք չեն պատերազմում Հայ Եկեղեցու դեմ։ Նրանք բարձրաձայնում են այն համակարգային թերությունները, որոնց պատասխանատուները կոնկրետ որոշ բարձրաստիճան հոգևորականներ են։ Այս բացթողումները տարիներ շարունակ ծածկվել են լռությամբ, «հնազանդությամբ» ու վախի շղարշով։

Եկեղեցականը Հայ Առաքելական Եկեղեցին չէ՛, Կաթողիկոսը Հայ Առաքելական Եկեղեցին չէ՛, քահանան, եպիսկոպոսը, վարդապետն ու առաջնորդը Հայ Առաքելական Եկեղեցին չե՛ն։

Հոդվածագիրը փորձում է սուր հարց տալ․ եթե Տեր Թադեն այսօր խոսում է ճշմարտության մասին, ապա ինչո՞ւ այդ «ճշմարտությունը» նախկինում լուռ էր։

Պատասխանը պարզ է․ ճշմարտությանը վերադառնալու համար երբեք ուշ չէ։ «Լավ է ուշ, քան երբեք» ոչ թե դատարկ ասացվածք է, այլ խորագույն հոգևոր ու բարոյական ճշմարտություն։ Մարդը կարող է տարիներ լռել՝ ճնշումների, վախի կամ ներքին երկմտանքի պատճառով։ Բայց հենց որ որոշում է կանգնել ճշմարտության կողքին, դա արդեն իսկական քաջություն է։ Լռությունն ինքնին դառնում է մեղսակցություն։ Ու եթե այսօր Տեր Արամն ու Տեր Թադեն բարձրաձայնում են, ապա դա արժանապատվության ու հավատարմության նշան է, այլ ոչ թե «դավաճանության»։

Եթե հոդվածագրի տրամաբանությամբ առաջնորդվենք, ապա Սողոսը, ում աշխարհը ավելի ուշ ճանաչեց որպես Պողոս առաքյալ, երբեք առաքյալ չպիտի դառնար։ Տարսոնցի Սողոս կամ Սավուղ, Պողոսը ժամանակին հալածում էր քրիստոնյաներին, բանտարկում ու խոշտանգում նրանց։ Եթե նրա « Facebook-յան նախորդ գրառումները տեսնեինք», ի՞նչ պիտի ասեինք՝ «անհետևողական» է՞, «մեղսակից» է՞։ Նույն մակերեսային տրամաբանությամբ էլ այսօր փորձում են դատափետել քահանային, ով պարզապես կանգնել է ճշմարտության կողքին։

Իսկ հիմա՝ մի փաստ, որի մասին արժե խոսել․ Մայր Աթոռի իրականության մեջ շատերը, ստանալով ԱՄՆ մեկնելու հնարավորություն, այնտեղ հասնելուն պես այլևս չվերադարձան՝ մոռնալավ նրա գոյության մասին նույնիսկ։ Սարկավագներ, քահանաներ, աբեղաներ՝ «ուխտերը» դրժեցին՝ մնալով նահանգներում։ Աբեղաներն ամուսնացան, ընտանիքներ կազմեցին․ տարիներ անց «ԽԾԲ հրաշքով» վերականգնվեցին իբրև ամուսնացյալ քահանաներ ու սկսեցին ծառայել տեղի համայնքներում՝ արդեն որպես «օրինական, եկեղեցասեր, հայրենասեր, եկեղեցանվեր հոգևորականներ»։ Ոմանք էլ, նույն Մայր Աթոռի աջակցությամբ, ուղարկվեցին արտերկիր բարձրագույն կրթություն ստանալու, սակայն խայտառակեցին և՛ իրենց, և՛ որն ավելի ցավալի է Մայր Աթոռը՝ չկարողնալով նույնիսկ լեզվի անցողիկ շեմի քննությունն անցնել․ դարձյալ փախան՝ չվերադարձան, որոշներն էլ վերադարձան և նույն «ԽԾԲ հրաշքով» եպիսկոպս ձեռնադրվեցին։ Իսկ Տեր Թադեն վերադարձավ, չփախավ ու իր անկեղծ որդիական շնորհակալությունը հայտնեց իրեն աջակցողներին ու այդ հնարավորություն իրեն ընձեռողներին։ Սա կոչվում է ազնվություն, իսկ փախուստը, անշնորհակալությունը, դավաճանությունը ու երախտամոռությունը՝ աննորմալություն, և սրանք, բնավ, տարսոնցի Սողոսներ չեն։

Այսօր Տեր Թադեն կանգնած է ճշմարտության ուղիղ ճանապարհին։ Նրա քայլը վկայում է ոչ միայն անձնական խիզախության մասին, այլև այն մասին, որ եկեղեցու ապագան կախված է ոչ թե լռությունից ու պաշտոններին հարմարվելու ունակությունից, այլ ճշմարտությանը հավատարիմ մնալու վճռականությունից, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ դա, բառի բուն իմաստով, վտանգավոր է իր իսկ անձի և իր ընտանիքի անդամների համար։ Հակառակ Տեր Թադեի խոսքի, այսօր շատեր լռում հենց այդ վախի, «հնազանդության» ճնշման  ներքո։

Այս ամենի ֆոնին մի հարց է ծագում․ իսկ միթե՞ մեղավոր է ճշմարտությունը բարձրաձայնողը, և ոչ թե այն համակարգը, որը ստիպել է նրան այդքան երկար լռել։ Եվ ի վերջո․ Տեր Թադեն ցույց տվեց արժանապատվություն և բարձր բարոյականություն, երբ արձագանքեց իր ընկերոջ անմեղ զավակների հասցեին ստոր, անհարգալից խոսքերին։ Այն պահին, երբ իր վերադասը նախընտրեց լռել, Տեր Թադեն ընտրեց խոսել։ Իսկ սա արդեն ճշմարիտ հովվի կեցվածք է։

Հ․Գ․ Եթե որևէ մեկի հայհոյախառն ու անպատասխանատու խոսքը դիտարկվում է որպես «ազատ մտքի բարձրաձայնում», ապա դա բացահայտ ամրագրում է համակարգի բարոյական սնանկությունը։ Արդյունքում ցանկացած անձ կարող է արդեն ավելի անհարգալից, վիրավորական և հայհոյախառն իր կարծիքը ուղղել ոչ միայն գործընկերներին, այլև վերադասներին՝ վստահ լինելով, որ դա ընդունելի է ու անպատիժ՝ պարզապես «անձնական կարծիք» անվան տակ։ Սա ոչ այլ ինչ է, քան համակարգի հանցակցությունը բարոյականության նկատմամբ և բացահայտ ոտնահարում բարոյական կոչվող ցանկացած արժեքների հանդեպ։

Սարգիս ՅԱԶԻՉՅԱՆ