Դատարանի պաշտոնական որոշումից կարճ ժամանակ անց, կամ հավանաբար մինչ դատարանի որոշման հրապարակումը (ժամանակային հստակության բացակայության պատճառով դժվար է պնդել ճիշտ ժամը), Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը հանդես եկավ հրապարակային պաշտոնական հայտարարությամբ։

Ստորեւ ներկայացված է այդ հայտարարության իրավական վերլուծությունը՝ հիմնված բացառապես ՀՀ Սահմանադրության եւ ՀՀ-ում գործող իրավական նորմերի վրա՝ ձեռնապահ մնալով որեւէ անձի կամ կառույցի գնահատական տալուց․ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը վերոնշյալ հայտարարությունը դիտարկվում է բացառապես եկեղեցու եւ պետության բաժանման սահմանադրական սկզբունքի համատեքստում։

Այսպիսով, ՀՀ Սահմանադրության 17-րդ հոդվածը սահմանում է․ «Հայաստանի Հանրապետությունում եկեղեցին առանձնացված է պետությունից։ Բոլոր կրոնական կազմակերպությունները հավասար են օրենքի առաջ»։

Այս դրույթը ենթադրում է, որ կրոնական կառույցները, այդ թվում՝ առավել եւս Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը, որեւէ կերպ իրավասու չեն միջամտելու պետական իշխանության մարմինների գործունեությանը, մասնավորապես՝ դատական կամ նախաքննական գործընթացներին։

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրապարակային պաշտոնական հայտարարության մեջ հնչած ձեւակերպումները, որոնք պարունակում են գնահատականներ իրավական գործընթացների վերաբերյալ, առնվազն կարող են դիտարկվել որպես հնարավոր սահմանախախտում՝ իրավական սահմանազատման սկզբունքի տեսանկյունից։

Օրինակ՝ Մայր Աթոռի հայտարարությունում օգտագործվել են արտահայտություններ, ինչպիսիք են՝ «ապօրինի խուզարկություն», «քաղաքական շարժառիթներով մղված հետապնդում», «անարդար եւ ուղղորդված ձերբակալություն», «հայ եկեղեցու եւ ազգային արժանապատվության դեմ թիրախավորում»։ Այս ձեւակերպումները կարող են ընկալվել որպես միջամտություն ընթացիկ քրեական գործին, եւ որպես ճնշում նախաքննական ու դատաքննական գործընթացների վրա։

Բացի այդ, նշյալ հայտարարության որոշ հատվածներ կարող են դիտարկվել որպես դատական իշխանության անկախության վրա չնախատեսված ազդեցության փորձ։

ՀՀ Սահմանադրության 5.1 եւ 97.1 հոդվածները երաշխավորում են դատարանների անաչառությունն ու անկախությունը՝ բացառելով ցանկացած արտաքին ազդեցություն կամ ճնշում դատավարական գործողությունների նկատմամբ։

Քանի որ խոսքը վերաբերում է ընթացիկ քրեական գործով անձի կալանքի կիրառման մասին որոշմանը՝ դատարանի լիազորությունների շրջանակում, Մայր Աթոռի կողմից արված որակումները՝ մինչ դատական ակտի վերջնական ուժի մեջ մտնելը, իրավական տեսակետից կարող են դիտվել որպես զգայուն եւ վիճահարույց։

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի պաշտոնական հայտարարության որոշ ձեւակերպումներ ենթադրաբար՝ տեսականորեն, կարող են պարունակել նախաքննական գաղտնիքի խախտման եւ կողմնակալության ընկալման վտանգ։ Ուստի, եթե նշյալ ձեւակերպումները հիմք չունեն փաստական եւ իրավական տեսանկյունից, ապա դրանք, հնարավոր է, եւ կարող են պայմանավորել հանրային ընկալումները եւ խաթարել նախաքննության հավասարակշռված ընթացքը։

Հիմք ընդունելով վերոնշյալ իրավական վերլուծությունները՝ եթե պետական իրավապահ մարմինները գնահատեն, որ կրոնական կառույցի կամ այլ սուբյեկտի հայտարարությունն իր բովանդակությամբ ենթադրաբար կարող է խաթարել դատական իշխանության անկախությունը, խոչընդոտել նախաքննությանը կամ ազդել հանրային անվտանգությանը, ապա հնարավոր է եւ կարող են նախաձեռնվել համապատասխան իրավական գործընթացներ՝ ՀՀ Սահմանադրության եւ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի դրույթների հիման վրա։

Տեսականորեն կիրառելի են ՀՀ Քրեական օրենսգրքի հետեւյալ հոդվածները՝

Հոդված 444 - Դատաքննությանը միջամտելու փորձ - եթե հայտարարությունը նպատակ ունի ազդել դատավորի կամ դատարանի վրա՝ որոշման կայացման ընթացքում։

Հոդված 452 - Քննությանը խոչընդոտելը - եթե հայտարարությունը նպատակ ունի ազդել քննիչի, վկաների կամ կողմերի վրա՝ քննչական գործընթացը խաթարելու նպատակով։

Հոդված 322 - Զանգվածային անկարգությունների հրապարակային կոչեր - եթե հայտարարությունը կարող է ընկալվել որպես հրահրում հասարակական անկարգությունների կամ ապօրինի հավաքների եւ նմանատիպ օրինազանց արարքների։

Հոդված 422 - Սահմանադրական կարգը տապալելու հրապարակային կոչեր - երբ հայտարարությունը ակնարկում է իշխանության յուրացման կամ սահմանադրական կարգի փոփոխման փորձերին՝ սահմանադրությամբ չնախատեսված եղանակով։

Չափազանց կարեւոր է հասկանալ, որ այս հոդվածների կիրառելիությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, թե արդյո՞ք կան փաստացի ապացույցներ, որ հայտարարությունն ունեցել է գործնական ազդեցություն ընթացող գործընթացների վրա կամ հանրային վտանգ է ներկայացնում։ Հակառակ պարագայում, այն ենթակա է խոսքի ազատության իրավունքին։

Ամփոփելով՝ կարելի է նշել, որ հրապարակային պաշտոնական, նույնիսկ քառատող հայտարարությունները, հատկապես ազդեցիկ կառույցների կողմից, որոնք վերաբերում են ընթացիկ նախաքննական կամ դատական գործընթացներին, պետք է խստորեն զերծ մնան իրավական ընթացակարգերին հրապարակային ազդեցության տպավորություն ստեղծելուց, ինչը այս հայտարարության պարագային հնարավոր է եւ կարող է մի փոքր կասկածելի է թվալ։

Նման հայտարարությունների ձեւակերպման մեջ առավել ցանկալի է պահպանել Սահմանադրությամբ ամրագրված չեզոքության սկզբունքը, եւ իրավական գնահատականների ձեւակերպումը թողնել բացառապես դատարանին։

Հ․Գ․ Այս հոդվածը պատրաստվել է բացառապես վերլուծական եւ իրավազեկման նպատակով։ Այն չի պարունակում որեւէ անձի կամ կառույցի հասցեին ուղղված իրավական կամ քաղաքական մեղադրանք, այլ հիմնված է ՀՀ Սահմանադրության, օրենսդրության եւ գործող իրավական նորմերի վրա։ Վերլուծության միակ նպատակը ընթացիկ իրավական գործընթացների լուսաբանումն է՝ հանրային իրազեկվածության բարձրացման նպատակով՝ զերծ մնալով անհատական կամ ինստիտուցիոնալ գնահատականներից։

Սարգիս ՅԱԶԻՉՅԱՆ